22

MIĘDZYNARODOWA
KONFERENCJA
NAUKOWA

KULTURA EUROPY ŚRODKOWEJ

MIASTA GÓRNICZE I GÓRNICTWO
W EUROPIE ŚRODKOWEJ

Zabrze, 15–16 listopada 2018 r.

O Konferencji

Temat 22. Międzynarodowej Konferencji Naukowej z cyklu Kultura Europy Środkowej brzmi: „Miasta górnicze i górnictwo w Europie Środkowej”.

Górnictwo ma stare, sięgające starożytności tradycje. Istotny jego rozwój w Europie Środkowej nastąpił w czasach średniowiecza. W znanych saksońskich ośrodkach wydobycia srebra w XI–XII w., wypracowano prawo górnicze freiberskie, które stosowano w sąsiednich ziemiach. W dobie wielkiej kolonizacji w Europie Środkowej na terenach potencjalnego występowania kruszców pojawiło się prawo lwóweckie. Dla rozwijających się intensywnie w Czechach od XIII w. ośrodków wydobycia srebra wypracowano prawo jihlawskie i następnie kutnohorskie. W Małopolsce wydobywano sól. W 1528 r. książę Jan II Opolski wydał Ordunek Górny, stanowiący wyraz konieczności prawnego ujęcia trwającego już kilka wieków rozwoju górnictwa na tym terenie. Założono wówczas górnicze miasto Tarnowskie Góry, oparte na innych nieco zasadach w stosunku do dotychczasowych praktyk powstawania miast. W XVIII i XIX wieku górnictwo było podstawą kapitalistycznej industrializacji spełniając w ten sposób miastotwórczą rolę. Jeszcze niedawno uważane było za motor rozwojowy i napędowy gospodarki. Dziś stoimy przed nowymi problemami. Wyciągowe wieże dawnych, nieczynnych dziś kopalń, stanowią niejako atrapy dawnego krajobrazu, o którym tak przejmująco pisał przejeżdżający przez Górny Śląsk do wód na Dolnym Śląsku J.I.Kraszewski.

Podczas tegorocznej konferencji pragniemy przypomnieć, ale także rozważyć nie tyle dzieje miast, w których i wokół których rozwijało się górnictwo, co ukazać istotę takiego ośrodka, jego odmienność i funkcjonowanie. Pragniemy przeanalizować proces rozwoju górniczych miast od powstania pierwszych kopalń do czasów, gdy kopalnie są zamykane, a miasta te zmuszone są szukać nowych strategii rozwojowych. Zależy nam również, by pokazać problemy i życie mieszkańców, zarówno górników, jak przedstawicieli innych profesji.

Pozostajemy z wyrazami szacunku

prof. Antoni BARCIAK

Międzynarodowe konferencje naukowe z cyklu „Kultura Europy Środkowej” odbywają się w Zabrzu od 1997 r.. Inspiracją do zorganizowania pierwszej pt. „Środkowoeuropejskie dziedzictwo św. Wojciecha” było millenium śmierci św. Wojciecha. Konferencje te przyczyniają się do odkrywania naszej tożsamości i poznawania bogatej kulturowo przeszłości. W szerokim kontekście europejskim przybliżają nam historię śląskiej ziemi.

Organizację ich zapoczątkował ówczesny naczelnik Wydziału Kultury i Sportu — pan Jerzy Chmielewski. Organizacją konferencji od strony merytorycznej od początku zajmował się Instytut Górnośląski w Katowicach. Od roku 2007 organizacją konferencji zajmuje się Urząd Miejski w Zabrzu wraz z Oddziałem Katowickim PAN. Od początku też przewodniczącym Rady Naukowej jest prof. dr hab. Antoni Barciak.

Także każdorazowo patronat nad konferencjami przyjmują:
Wojewoda Śląski, Marszałek Województwa Śląskiego i rektorzy śląskich uczelni.

W konferencjach biorą udział uczeni z różnych ośrodków naukowych kościelnych i świeckich w kraju, jak również z Czech, Słowacji, Niemiec, i Austrii. Cieszą się one rosnącym zainteresowaniem środowisk naukowych historyków w kraju i za granicą. Mają także ogromny walor edukacyjny — uczestniczą w nich corocznie grupy młodzieży szkół średnich i studentów zainteresowanych korzeniami naszej kultury. Podczas każdej konferencji jest także miejsce na referaty ukazujące historię lokalną (również z przeszłości Zabrza).


Pokłosiem każdej z konferencji jest wydana książka zawierająca referaty i komunikaty wygłoszone podczas spotkań. Ukazują się także sprawozdania z konferencji w historycznych czasopismach naukowych w Polsce („Nasza Przeszłość”, „Zeszyty Historyczne” Polskiego Towarzystwa Historycznego), a także w Czechach.

Tematy dotychczasowych konferencji:

  • 1997 „Środkowoeuropejskie dziedzictwo Św. Wojciecha”
  • 1998 „Środkowoeuropejskie dziedzictwo cyrylometodiańskie”
  • 1999 „Tysiącletnie dziedzictwo diecezji wrocławskiej”
  • 2000 „Lux Romana w Europie Środkowej ze szczególnym, uwzględnieniem Górnego Ślaska”
  • 2001 „Kultura edukacyjna na Górnym Śląsku”
  • 2002 „Korzenie środkowoeuropejskiej i górnośląskiej kultury gospodarczej”
  • 2003 „Curatores pauperum — Źródła i tradycje kultury charytatywnej Europy Środkowej”
  • 2004 „Źródła kultury umysłowej w Europie ŚRODKOWEJ ZE SZCZEGÓLNYM UWZGLĘDNIENIEM GÓRNEGO Śląska”
  • 2005 „Kultura prawna w Europie Środkowej”
  • 2006 „Piastowie śląscy w kulturze i europejskich dziejach”
  • 2007 „Św. Jacek Odrowąż i dominikanie na Śląsku”
  • 2008 „Korzenie wielokulturowości Śląska ze szczególnym uwzględnieniem Śląska Górnego”
  • 2009 „Ślązacy w oczach własnych i obcych”
  • 2010 „Realia życia codziennego w Europie Środkowej ze szczególnym uwzględnieniem Śląska”
  • 2011 „Podróże i migracje w Europie Środkowej”
  • 2012 „Zdrowie i choroba. Wpływ jakości życia na kulturę w Europie Środkowej”
  • 2013 „Wolność i jej ograniczenia w kulturze Europy Środkowej”
  • 2014 „Postęp i zacofanie w kulturze w Europie Środkowej”
  • 2015 „Systemy reprezentacji i parlamentaryzm w Europie Środkowej w rozwoju historycznym”
  • 2016 „Rola arystokracji w Europie Środkowej ze szczególnym uwzględnieniem Górnego Śląska”
  • 2017 „Praca, jej rola i funkcje społeczne na przestrzeni wieków w kontekście Europy Środkowej”